SPECIAL REPORT: Thailand Under Scrutiny at 4th UPR Cycle Over Article 112 and Freedom of Expression
At the UN Universal Periodic Review (UPR) in Geneva, 11 member states expressed deep concern over Thailand's use of Article 112 (Lèse-Majesté) to restrict free expression, with 9 explicitly recommending its review, amendment, or repeal. Critics highlighted unfair judicial practices, the denial of bail, and the criminalization of youth activists as contrary to Thailand's obligations under international human rights treaties. In response, 112Watch demands that the Thai government fully accept these recommendations during its official UN response on November 13, 2026, release all political detainees, and commit to genuine legal reform.
November 11, 2026
การทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนรายประเทศ (UPR) รอบที่ 4 ในการประชุมคณะทำงาน UPR สมัยที่ 53 ณ นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์
1. สรุปสาระสำคัญ (Executive Summary)
เมื่อคืนวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ที่สำนักงานองค์การสหประชาชาติ (UN) นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์ มีการประชุมทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนรายประเทศ (UPR) ภายใต้คณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (UNHRC) โดยการทบทวนครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากประเทศไทยเพิ่งได้รับการเลือกตั้งให้ดำรงตำแหน่งสมาชิกคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนฯ (วาระปี 2568–2570)
ในระหว่างการพิจารณา มีนานาประเทศร่วมให้ข้อเสนอแนะแก่ไทยรวม 297 ข้อ โดยประเด็นสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาแสดงความกังวลอย่างกว้างขวาง คือการนำ มาตรา 112 (กฎหมายหมิ่นประมาทพระมหากษัตริย์) มาใช้เป็นเครื่องมือทางการเมืองเพื่อปิดปากผู้เห็นต่าง รวมถึงการใช้กฎหมายอื่นๆ เพื่อจำกัดเสรีภาพในการแสดงออกและการชุมนุมโดยสงบ
2. ข้อเสนอแนะและท่าทีของนานาชาติ
ก. ข้อเสนอให้ทบทวน แก้ไข หรือยกเลิก มาตรา 112
มีอย่างน้อย 11 ประเทศ ที่แสดงความกังวลอย่างชัดเจนต่อปัญหาการใช้มาตรา 112 และผลกระทบต่อสิทธิเสรีภาพขั้นพื้นฐาน:
- เสนอให้ทบทวนหรือแก้ไข เพื่อให้สอดคล้องกับ ICCPR (7 ประเทศ):
ฟินแลนด์ เยอรมนี เม็กซิโก นอร์เวย์ สวีเดน ออสเตรีย และเดนมาร์ก เรียกร้องให้ไทยเร่งทบทวนและแก้ไขมาตรา 112 เพื่อให้สอดคล้องกับพันธกรณีระหว่างประเทศ เช่น กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) โดยเน้นย้ำเรื่องการยกเลิกโทษจำคุกขั้นต่ำและการปรับปรุงขอบเขตของกฎหมายไม่ให้ถูกตีความกว้างขวางเกินไป
- เสนอให้แก้ไขหรือยกเลิก (2 ประเทศ):
ไอร์แลนด์ และแคนาดา ได้เสนออย่างตรงไปตรงมาให้ประเทศไทยพิจารณาแก้ไขหรือยกเลิกมาตรา 112 เพื่อยุติการใช้กฎหมายดังกล่าวเป็นเครื่องมือในการปราบปรามทางการเมือง
ข. หลักประกันการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรมและการคุ้มครองเด็กและเยาวชน
อีกหลายประเทศได้ชี้ให้เห็นถึงปัญหาเชิงโครงสร้างในกระบวนการยุติธรรมของไทย:
- หลักการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม: นานาชาติต่างเน้นย้ำว่ากระบวนการทางกฎหมายในคดีการเมืองต้องเคารพสิทธิในการได้รับการประกันตัว ซึ่งที่ผ่านมาผู้ถูกกล่าวหาในคดีมาตรา 112 มักถูกปฏิเสธสิทธิดังกล่าวอย่างเป็นระบบ
- การคุ้มครองเด็กและเยาวชน: เสนอให้ไทยยุติการดำเนินคดีอาญาและการใช้มาตรา 112 กับเด็กและเยาวชนที่ออกมาใช้สิทธิเสรีภาพในการแสดงออก
- กฎหมายความมั่นคงอื่นๆ: หลายประเทศแสดงความกังวลต่อการใช้กฎหมายฉบับอื่นควบคู่กับมาตรา 112 เช่น มาตรา 116 (ข้อหาปั่นป่วนกระด้างกระเดื่อง) และ พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์
3. บริบทและฉากหลังในระดับสากล
- การยื่นข้อมูลของภาคประชาสังคม: ก่อนการประชุมจะเริ่มขึ้น องค์กรสิทธิมนุษยชน ได้แก่ 112Watch, FIDH, Human Rights Watch และ Amnesty International ได้ยื่นรายงานต่อ UN โดยระบุว่าตั้งแต่ปลายปี 2563 มีประชาชนถูกดำเนินคดีตามมาตรา 112 แล้วมากกว่า 270 คน โดยจำนวนมากยังคงถูกขังลืมโดยไม่ได้สิทธิประกันตัว หรือถูกตัดสินจำคุกเป็นระยะเวลานาน
- ความสูญเสียในคุก: รายงานยังชี้ให้เห็นถึงผลกระทบอันร้ายแรงจากการคุมขังก่อนพิพากษา เช่น กรณีการเสียชีวิตของ "บุ้ง เนติพร" นักกิจกรรมที่อดอาหารประท้วงขณะถูกคุมขังในคดีมาตรา 112 เมื่อเดือนพฤษภาคม 2567
- ความย้อนแย้งในบทบาท UNHRC: ผู้แทนจากหลายประเทศย้ำว่า ในฐานะที่ไทยได้รับเลือกเป็นสมาชิกคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ ไทยควรแสดงออกถึงมาตรฐานสูงสุดในการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน การเปิดให้มีการดำเนินคดีอาญากับประชาชนที่แสดงออกโดยสงบจึงเป็นเรื่องที่ไม่สามารถยอมรับได้
4. กำหนดการสำคัญ: การชี้แจงท่าทีของไทย (13 พฤศจิกายน 2569)
ตามขั้นตอนของกลไก UPR ตัวแทนรัฐบาลไทยจะต้องทำการชี้แจงต่อนานาประเทศเกี่ยวกับข้อเสนอแนะทั้ง 297 ข้อ
- วัน-เวลา: วันศุกร์ที่ 13 พฤศจิกายน 2569 เวลาประมาณ 20.30 น. (ตามเวลาประเทศไทย)
- การดำเนินการ: คณะผู้แทนไทยจะต้องตอบว่า จะ "รับ" (Accept) ข้อเสนอแนะข้อใดบ้างไปปฏิบัติ หรือจะทำเพียง "รับทราบ" (Take note of) (ซึ่งในทางปฏิบัติหมายถึงการปฏิเสธหรือชะลอการดำเนินการ)
- ช่องทางติดตาม: รับชมการถ่ายทอดสดได้ทาง UN Web TV
5. ท่าทีและข้อเรียกร้องของ 112Watch ต่อผลการประชุม UPR
เพื่อตอบรับต่อผลการประชุม UPR ที่เจนีวา 112Watch ขอเสนอข้อเรียกร้องและแนวทางการเคลื่อนไหว ดังนี้:
- เรียกร้องให้รัฐบาลไทย "ยอมรับ" ข้อเสนอเรื่องมาตรา 112:
112Watch ขอเรียกร้องให้คณะผู้แทนไทยตอบรับ (Accept) ข้อเสนอแนะจากประเทศต่างๆ ที่ให้แก้ไขหรือยกเลิกมาตรา 112 และคุ้มครองเสรีภาพในการแสดงออก แทนที่จะทำเพียงแค่ "รับทราบ"
- จับตาและตีแผ่การหลบเลี่ยงของรัฐบาล:
112Watch จะติดตามคำชี้แจงของไทยอย่างใกล้ชิดในวันที่ 13 พฤศจิกายนนี้ เนื่องจากที่ผ่านมารัฐบาลไทยมักอ้างว่ามาตรา 112 เป็นกฎหมายเพื่อความมั่นคงและสอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน ซึ่ง 112Watch จะทำหน้าที่ตีแผ่ความย้อนแย้งและตรรกะที่บิดเบือนดังกล่าวต่อสากลโลก
- ผลักดันการเยียวยาในกระบวนการยุติธรรมทันที:
นอกเหนือจากการปฏิรูปกฎหมาย 112Watch เรียกร้องให้ปล่อยตัวนักโทษทางการเมืองและผู้ต้องขังคดีมาตรา 112 ทุกคนที่อยู่ระหว่างการคุมขังโดยทันทีอย่างไม่มีเงื่อนไข และถอนฟ้องคดีมาตรา 112 ทั้งหมดที่กระทำต่อประชาชนและเยาวชน
- ยกระดับการรณรงค์และการทูตภาคประชาชน:
112Watch จะประสานงานอย่างใกล้ชิดกับทั้ง 11 ประเทศที่ร่วมตั้งคำถามในเวที UPR รวมถึงพันธมิตรระหว่างประเทศ เพื่อสร้างแรงกดดันทางการทูตอย่างต่อเนื่อง ให้ประเทศไทยทำตามพันธกรณีและรักษามาตรฐานในฐานะสมาชิกคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ
