คำสั่งฟ้องคดี ม.112 “ปุ้ย”: ปัญหาที่หยั่งรากลึกของกฎหมายอาญามาตรา 112

ข่าวการสั่งฟ้องคดี ม.112 ของ “ปุ้ย” ประชาชนวัย 41 ปี จากกรณีคอมเมนต์ในกลุ่มเฟซบุ๊ก “รอยัลลิสต์มาร์เก็ตเพลส-ตลาดหลวง” เป็นอีกหนึ่งกรณีที่สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาเชิงโครงสร้างของกฎหมายอาญามาตรา 112 ได้อย่างชัดเจน กรณีนี้ไม่เพียงแต่เป็นเพียงคดีความที่เกิดขึ้นใหม่เท่านั้น แต่ยังเป็นภาพสะท้อนของปัญหาที่หยั่งรากลึกในสังคมไทย และตอกย้ำถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการยกเลิกกฎหมายฉบับนี้

ประการแรก คดีนี้แสดงให้เห็นถึงการทำงานที่ผิดเพี้ยนของกฎหมาย ม.112 อย่างโจ่งแจ้ง จากการที่กฎหมายฉบับนี้ถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการเมืองในการปิดปากผู้เห็นต่าง โดยเฉพาะในกรณีที่เกิดขึ้นภายใน “ตลาดหลวง” กลุ่มที่จัดตั้งขึ้นโดยปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์ ซึ่งเป็นผู้ก่อตั้ง 112WATCH ด้วยเช่นกัน เป้าหมายหลักของการจัดตั้งกลุ่มนี้ตลาดหลวงคือการสร้างพื้นที่สำหรับการถกเถียงที่เปิดกว้างเกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์ ซึ่งเป็นประเด็นที่มักจะถูกทำให้เป็นเรื่องต้องห้ามในสังคมไทย แต่กลับกลายเป็นว่าพื้นที่ที่ควรจะเป็นฟอรัมสำหรับการแสดงความคิดเห็น กลับถูกใช้เป็นแหล่งข้อมูลให้กับผู้ที่อ้างตัวว่า “ปกป้องสถาบันฯ” เพื่อนำไปร้องทุกข์กล่าวโทษ ซึ่งเป็นการบิดเบือนเจตนารมณ์ดั้งเดิมของกฎหมายและบ่อนทำลายหลักการเสรีภาพในการแสดงออกอย่างร้ายแรง

ประการที่สอง คดีนี้ชี้ให้เห็นถึงความอันตรายอีกครั้งหนึ่งของการที่ใครก็ได้สามารถเป็นผู้ร้องทุกข์กล่าวโทษได้ (citizen's arrest) โดยไม่จำเป็นต้องเป็นผู้เสียหายโดยตรงหรือมีความเกี่ยวข้องกับผู้ถูกกล่าวหา การที่บุคคลจากกลุ่มอาชีวะปกป้องสถาบัน สามารถนำคอมเมนต์ที่พวกเขาเห็นว่ามีเนื้อหาเข้าข่าย ม.112 ไปแจ้งความดำเนินคดีได้ แสดงให้เห็นว่ากฎหมายฉบับนี้ถูกเปิดช่องให้ใช้เป็นเครื่องมือส่วนตัวในการกลั่นแกล้งทางการเมือง ซึ่งยิ่งตอกย้ำความจำเป็นในการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับคดี ม.112

ประการที่สาม คดีของ "ปุ้ย" เกิดขึ้นจากคอมเมนต์ที่อัยการกล่าวหาว่าเป็นการ "ด้อยค่า เสื่อมเสียพระเกียรติ...ดูหมิ่น เหยียดหยาม" ซึ่งเป็นนิยามที่กว้างและคลุมเครืออย่างยิ่ง การตีความในลักษณะนี้ทำให้การแสดงความคิดเห็นใดๆ ก็ตามที่อาจไม่สอดคล้องกับ "มาตรฐาน" ของผู้ร้องเรียนหรือผู้พิจารณาคดี สามารถถูกตีความให้เข้าข่ายความผิดได้ทั้งหมด การไม่มีนิยามที่ชัดเจนของคำว่า "หมิ่นประมาท" หรือ "ดูหมิ่น" ในคดี ม.112 ทำให้กฎหมายนี้กลายเป็นดาบที่พร้อมจะถูกใช้ได้ทุกเมื่อโดยไร้ซึ่งการควบคุม สร้างบรรยากาศแห่งความหวาดกลัวและเซ็นเซอร์ตัวเองในสังคมอย่างที่ไม่เคยมีมาก่อน

นอกจากนี้ การที่โจทก์คัดค้านการประกันตัวโดยอ้างว่าคดีมีอัตราโทษสูงและเกี่ยวข้องกับความมั่นคงของรัฐ ก็เป็นอีกหนึ่งปัญหาใหญ่ที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าในคดี ม.112 ซึ่งขัดต่อหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ (presumption of innocence) จนกว่าคดีจะถึงที่สุด การคัดค้านการประกันตัวเพียงเพราะเป็นคดีความมั่นคงได้กลายเป็นบรรทัดฐานที่อันตรายและเป็นการลงโทษผู้ถูกกล่าวหาตั้งแต่ยังไม่ได้รับการตัดสินว่าผิด ซึ่งบ่อนทำลายหลักการพื้นฐานของนิติรัฐอย่างสิ้นเชิง

สุดท้าย การที่คดีนี้ยืดเยื้อมาเกือบ 3 ปี นับตั้งแต่ข้อความถูกโพสต์ในปี 2564 จนถึงวันที่อัยการสั่งฟ้องในปี 2568 และยังต้องเข้าสู่กระบวนการพิจารณาในชั้นศาลต่อไป แสดงให้เห็นถึงความล่าช้าของกระบวนการยุติธรรมและผลกระทบต่อชีวิตของประชาชนคนหนึ่งที่ต้องใช้ชีวิตอยู่กับความไม่แน่นอนและความหวาดกลัวเป็นเวลานาน

ทั้งหมดนี้คือเหตุผลที่ว่าทำไมกฎหมาย ม.112 จึงต้องถูกยกเลิก ไม่ใช่แค่เพียงการแก้ไข การสั่งฟ้องคดี “ปุ้ย” ไม่ใช่แค่เรื่องของคอมเมนต์หนึ่งคอมเมนต์ แต่เป็นภาพสะท้อนความไร้ซึ่งเหตุผลและความอยุติธรรมของกฎหมายฉบับนี้ ซึ่งทำลายหลักการประชาธิปไตยและเสรีภาพของประชาชนอย่างเป็นระบบ

สุดท้ายนี้ การเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องของจำนวนผู้ต้องหาคดี ม.112 และการมีนักโทษทางความคิดที่ยังคงถูกคุมขังอยู่ภายใต้กฎหมายฉบับนี้ ได้ส่งสัญญาณที่ชัดเจนไปยังประชาคมโลกถึงสถานการณ์ด้านสิทธิมนุษยชนที่ย่ำแย่ลงในประเทศไทย ด้วยเหตุนี้ จึงถึงเวลาแล้วที่องค์กรระหว่างประเทศ รัฐบาลต่างชาติ และผู้ให้ความสนใจด้านสิทธิมนุษยชนจะต้องเพิ่มแรงกดดันต่อรัฐบาลไทยอย่างต่อเนื่องและเป็นรูปธรรม เพื่อให้มีการทบทวนและยกเลิกกฎหมายฉบับนี้โดยเร็วที่สุด การที่ประชาชนต้องใช้ชีวิตอยู่ภายใต้ความหวาดกลัวจากการแสดงความคิดเห็น และต้องเผชิญกับการถูกดำเนินคดีอย่างไม่เป็นธรรมเช่นนี้ ไม่ใช่เรื่องที่สังคมประชาธิปไตยจะยอมรับได้ การเรียกร้องให้มีการยกเลิกกฎหมาย ม.112 จึงไม่ใช่เพียงเรื่องภายในประเทศอีกต่อไป แต่เป็นภารกิจร่วมกันของประชาคมโลกในการปกป้องหลักการสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพในการแสดงออกขั้นพื้นฐาน

112Watch