พูดว่า “เราหมดศรัทธาสถาบันกษัตริย์แล้ว” รับโทษ 6 ปี

ในการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของภูมิทัศน์กระบวนการยุติธรรมไทยที่เกี่ยวข้องกับเสรีภาพในการแสดงออก ศาลฎีกาได้มีคำพิพากษาถึงที่สุดในคดีของ ทิวากร วิถีตน อดีตวิศวกรและเกษตรกรชาวขอนแก่นวัย 50 ปี โดยเมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม 2569 ศาลได้พิพากษายืนให้จำคุกทิวากรเป็นเวลา 6 ปี ในความผิดฐานละเมิดกฎหมายหมิ่นประมาทกษัตริย์ (ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112) และพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ซึ่งมีชนวนเหตุมาจากการแสดงออกทางออนไลน์โดยสันติในช่วงต้นปี 2564

การพิจารณาคดีในครั้งนี้เต็มไปด้วยความผิดปกติทางขั้นตอนที่สร้างความกังวลใจให้กับผู้สังเกตการณ์ด้านกฎหมายในทันที ทิวากรถูกเบิกตัวจากทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่นไปยังศาลจังหวัดขอนแก่น โดยไม่มีการแจ้งให้ทั้งตัวเขาและทนายความทราบล่วงหน้า ในตอนแรกทิวากรเข้าใจว่าการเบิกตัวครั้งนี้เกี่ยวข้องกับการยื่นขอประกันตัวครั้งที่ 14 ในระหว่างฎีกาที่ยังค้างอยู่ แต่เขากลับต้องตกใจเมื่อพบว่าตนเองถูกนำตัวมาเพื่อฟังคำพิพากษาตัดสินถึงที่สุด เมื่อเขายืนยันว่าต้องการให้ทนายความอยู่ร่วมรับฟังด้วย ศาลจึงได้ติดต่อทีมทนายความอย่างกะทันหัน ส่งผลให้การอ่านคำพิพากษาต้องล่าช้าออกไปจนถึงเวลา 10.30 น.

ประเด็นหลักของคดีนี้อยู่ที่โพสต์บนโซเชียลมีเดีย 3 โพสต์ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ 2564 โดยโพสต์ที่โดดเด่นที่สุดคือภาพถ่ายของทิวากรที่สวมเสื้อยืดสกรีนข้อความว่า “เราหมดศรัทธาสถาบันกษัตริย์แล้ว” ส่วนโพสต์อื่น ๆ เป็นการเรียกร้องให้ยกเลิกมาตรา 112 และปล่อยตัวแกนนำกลุ่มเรียกร้องประชาธิปไตย 4 คนที่ถูกคุมขังอยู่ในขณะนั้น ในการต่อสู้คดี ทิวากรแย้งว่าการใช้คำว่า “สถาบันกษัตริย์” ของเขานั้นหมายถึงสถาบันในฐานะองค์กรที่เป็นนามธรรม ไม่ได้มุ่งหมายถึงกษัตริย์วชิราลงกรณ์เป็นการส่วนตัว เขายืนยันว่ากฎหมายอาญาจะต้องได้รับการตีความอย่างเคร่งครัด และมาตรา 112 คุ้มครองเพียงบุคคล 4 สถานะเท่านั้น คือ กษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท และผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ นอกจากนี้เขายังยืนยันว่าโพสต์ของเขาเป็นการใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญโดยสุจริต โดยมุ่งหวังให้เป็นการวิพากษ์วิจารณ์ด้วยเจตนาที่ดี

อย่างไรก็ตาม ศาลฎีกาได้ปฏิเสธข้อโต้แย้งเหล่านี้ องค์คณะผู้พิพากษาซึ่งประกอบด้วย นายพรชัย พุ่มกำพล, นายทินกร ก่อเพียรเจริญ และนายอำนาจ เย็นยิ่ง สรุปว่าคำว่า “สถาบันพระมหากษัตริย์” ย่อมมีความหมายรวมถึงกษัตริย์องค์ปัจจุบันด้วย ศาลวินิจฉัยว่าวลี “หมดศรัทธา” สื่อความหมายว่ากษัตริย์ไม่คู่ควรแก่การเคารพ ซึ่งเป็นการกระตุ้นให้ประชาชนเสื่อมความเลื่อมใส ยิ่งไปกว่านั้น ในประเด็นการเรียกร้องให้ปล่อยตัวผู้ถูกคุมขังและระงับการใช้มาตรา 112 ศาลเห็นว่าทิวากรได้กล่าวหาเท็จว่ากษัตริย์ทรงมีพระราชอำนาจทางกฎหมายในการแทรกแซงกระบวนการยุติธรรมหรือการบังคับใช้กฎหมาย ซึ่งถือเป็นการกระทำที่ทำให้เสียพระเกียรติยศ

นอกจากนี้ ศาลฎีกายังได้พิพากษาแก้ตามคำร้องอุทธรณ์ของโจทก์ในประเด็นที่เคยตกหล่นไป โดยสั่งให้ริบเสื้อยืด 3 ตัวที่ใช้เป็นหลักฐานอย่างเป็นทางการ คำพิพากษาถึงที่สุดนี้ถือเป็นการปิดมหากาพย์ทางกฎหมายที่ยืดเยื้อมานานกว่า 4 ปี ซึ่งเต็มไปด้วยจุดพลิกผันมากมาย โดยในเดือนกันยายน 2565 ศาลชั้นต้นได้เคยพิพากษายกฟ้องทิวากรทุกข้อหา โดยเห็นพ้องว่าคำว่า “สถาบันกษัตริย์” ไม่เข้าองค์ประกอบเฉพาะของมาตรา 112 แต่คำตัดสินดังกล่าวถูกกลับโดยศาลอุทธรณ์ภาค 4 ซึ่งสั่งจำคุกเขา 9 ปี ก่อนลดโทษเหลือ 6 ปีเนื่องจากการให้ความร่วมมือ

ภายหลังรับฟังคำพิพากษา ทิวากรระบุว่าแม้เขาจะมองว่าคำตัดสินนี้ไม่ยุติธรรม แต่เขาก็ไม่ได้รู้สึกประหลาดใจนัก เพียงแต่รู้สึกตื่นเต้นเพราะทุกอย่างเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและกะทันหัน จนถึงปัจจุบัน ทิวากรถูกคุมขังมาแล้ว 632 วัน หรือประมาณ 1 ปี 8 เดือน เมื่อคำพิพากษาศาลฎีกาถึงที่สุดแล้ว เขาจะยังคงถูกคุมขังอยู่ที่ทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่นต่อไปเพื่อรับโทษที่เหลืออีกกว่า 4 ปี คดีนี้ถือเป็นเครื่องเตือนใจที่สำคัญถึงพื้นที่การแสดงออกทางการเมืองที่แคบลงในประเทศไทย และการตีความกฎหมายคุ้มครองสถาบันกษัตริย์ที่ขยายขอบเขตออกไปอย่างกว้างขวางโดยฝ่ายตุลาการ